Hoşgeldiniz. Unutmayın, çok istiyorsanız mutlaka bir yolu vardır.!

Elektronik Devre Elemenları Pasif Devre Elemanları Bir elektronik çinin başarılı bir çalışma yapabilmesi için , öncelikle kullanacağı devre elemanlarının özelliklerini iyi bilmesi gerekir. Elektronik Devre
  • 5 üzerinden 5.00   |  Oy Veren: 1      

  1. Sponsorlu Bağlantılar


    Elektronik Devre Elemenları

    Sponsorlu Bağlantılar




    Elektronik Devre Elemenları


    Pasif Devre Elemanları
    Bir elektronikçinin başarılı bir çalışma yapabilmesi için, öncelikle kullanacağı devre elemanlarının özelliklerini iyi bilmesi gerekir.

    Elektronik Devre Elemanları İki Gruba Ayrılır:
    Pasif Devre Elemanları
    Aktif Devre Elemanları
    Bunlarda kendi aralarında gruplara ayrılmaktadır..

    Pasif Devre Elemanları:
    Dirençler
    Kondansatörler
    Bobinler


    Aktif Devre Elemanları
    Diyotlar
    Transistörler
    Entegre Devreler
    Pasif devre elemanları, genel amaçlı elemanlardır. Hemen hemen her elektronik devrede bulunurlar. Bu nedenle, bu elemanların genel yönleriyle tanınmaları, amaca uygun olarak kullanılmaları bakımından yeterlidir.

    Aktif devre elemanları, ise özel amaçlı elemanlardır. Kullanılacak devrenin özelliğine göre, aktif devre elemanlarının özellikleri ve türleri de değişmektedir.

    Dirençler
    Direnç Nedir?
    Direnç kelimesi, genel anlamda, "bir güce karşı olan direnme" olarak tanımlana bilir. Elektrik ve elektronikte direnç, iki ucu arasına gerilim uygulanan bir maddenin akıma karşı gösterdiği direnme özelliğidir. Kısaca; elektrik akımına gösterilen zorluğa DİRENÇ denir. Direnç"R" veya "r" harfi ile gösterilir, birimi ohm dır



    Bir "E" gerilim kaynağına "R" direncinden, Şekil 1.1'de gösterilmiş olduğu gibi, bir " I " akımı akar.Bu üç değer arasında Ohm kanununa göre şu bağlantı vardır.E=I.RBirimleri:
    E: Volt I: Amper R: Ohm

    Direnç Türleri:
    Dirençler iki gruba ayrılır:
    Büyük güçlü dirençler
    Küçük güçlü dirençler
    Büyük Güçlü Dirençler;:
    2W üzerindeki dirençler büyük güçlü direnç grubuna girer.
    Küçük Güçlü Dirençler;
    Küçük güçlü dirençlerin sınıflandırılması:
    Sabit Dirençler
    Ayarlı Dirençler
    Termistör (Terminstans)
    Foto Direnç (Fotorezistans)
    Gerek büyük güçlü olsun, gerekse de küçük güçlü olsun, bütün dirençlerin belirli bir dayanma gücü vardır.
    Bir Direncin Harcadığı Güç:
    U: Dirençteki gerilim düşümü (Volt)
    R: Direncin değeri (Ohm)
    I: Geçen akım (Amper)
    P: Direncin gücü (Watt)
    Direnç Üzerinde Harcanan Güç Üç Şekilde İfade Edilir:
    Akım ve gerilim cinsinden: P=U.I 'dır
    Akım ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): U=I.R 'dir.
    Bu "U" değeri P=U.I 'da yerine konulursa: P= I2R olur.
    Gerilim ve dirençcinsinden; (ohm kanununa göre): I=U/R 'dir.
    Bu "I" değeri, P=U.I 'da yerine konursa, P= U2/R dır

    Sabit Dirençler
    Yapısı ve çeşitleri:
    Sabit dirençler yapıldığı malzemenin cinsine göre üçe ayrılır:
    Karbon dirençler
    Telli dirençler
    Film dirençler
    Film dirençler de ikiye ayrılır.
    İnce film dirençler
    Kalın film [Cermet "Sörmit" Okunur] dirençler

    Karbon Dirençler
    Karbon direncin yapısı:
    Karbon direnç kömür tozu ile, reçine tozunun eritilmesi ile elde edilir.
    Karbon dirençler 1Ω dan başlayarak bir kaç mega Ohm a MΩ kadar üretilmektedir.
    Başlıca kullanım alanları:
    Bütün elektronik devrelerde en çok kullanılan direnç dir

    Telli Dirençler
    Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere, değişik güçlerde ve omajlar da üretilebilmektedir.
    Telli Direncin Yapısı:
    Telli dirençlerde, sıcaklıkla direnç değerinin değişmemesi ve dayanıklı olması için, Nikel-Krom, Nikel-Gümüş ve konstantan kullanılır.

    Telli dirençler genellikle seramik gövde üzerine iki katlı olarak sarılır. Üzeri neme ve darbeye karşı verniklidir. Yalnızca ayarlı dirençte, bir hat boyunca tellerin üzeri kazınır.

    10 Ω ile 100 KΩ arasında 30 W 'a kadar üretilmektedir.


    Başlıca kullanım alanları:
    Telekominikasyon ve kontrol doğrultucularda kullanılır.
    Tellerin çift katlı sarılmasıyla endüksiyon etkisi kaldırılabildiğinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir.
    Küçük güçlülerde ısınmayla direnci değişmediğinden ölçü aletlerinin ayarında etalon (örnek) direnç kullanılır.

    Dezavantajları:
    Direnç telinin kopması, çok yer kaplaması ve büyük güçlü olanlarının ısınması gibi dezavantajları vardır

    Film kelimesi dilimize İngilizce 'den geçmiştir. Türkçe karşılığı zar ve şerit anlamına gelmektedir direnç şerit şeklinde yalıtkan bir gövde üzerine sarılmıştır. Bu durumu, bir fotoğraf filminin sarılışına benzetebiliriz.

    İki tür film direnç vardır:
    İnce film dirençler
    Kalın film dirençler
    1. İnce Film Dirençler:
    İnce film dirençler şu şekilde üretilmektedir
    Cam veya seramik silindirik bir çubuk üzerine Saf Karbon Nikel - Karbon Metal - Cam tozu karışımı "Metal oksit" gibi değişik direnç sprey şeklinde püskürtülür.

    Püskürtülen bu direnç maddesi, çok ince bir elmas uçla veya Lazer ışınıyla belirli bir genişlikte, spiral şeklinde kesilerek şerit sargılar haline dönüştürülür.
    Şerit sargıdan biri çıkarılarak diğer sargının sarımları arası izole edilir. Şerit genişliği istenilen şekilde ayarlanarak istenilen direnç değeri elde edilir

    2. Kalın Film (Cermet) Dirençler:
    Kalın film dirençler, seramik ve metal tozları karıştırılarak yapılır. Seramik ve metal tozu karışımı bir yapıştırıcı ile hamur haline getirildikten sonra, seramik bir gövdeye şerit halinde yapıştırılır fırında yüksek sıcaklıkta pişirilir.
    Yukarıda açıklanan yöntemle, hem sabit hem de ayarlı direnç yapılmaktadır.
    Ayarlı Dirençler
    Yapıları:
    Ayarlı dirençler, direnç değerinde duruma göre değişiklik yapılması veya istenilen bir değere ayarlanması gereken devrelerde kullanılırlar.
    Karbon, telli ve kalın film yapıda olanları vardır.
    Aşağıda çeşitlerini anlatırken yapıları da daha geniş olarak anlatacağım.
    Çeşitleri:
    Ayarlı dirençler iki ana gruba ayrılır:
    Reostalar
    Potansiyometreler
    Reostalar
    Reostalar, sembollerinden de anlaşıldığı gibi iki uçlu ayarlanabilen dirençlerdir. Bu iki uçtan birine bağlı olan kayıcı uç, direnç üzerinde gezdirilerek, direnç değeri değiştirilir.







    Reostaların da karbon tipi ve telli tipleri vardır. Sürekli direnç değişimi yapan reostalar olduğu gibi, kademeli değişim yapan reostalarda vardır.

    Reostanın başlıca kullanım alanları:
    Laboratuarlarda etalon direnç olarak, yani direnç değerlerinin ayarlanmasında ve köprü metodunda direnç ölçümlerinde, değişken direnç gerektiren devre deneylerinde, örneğin diyot ve transistor karakteristik eğrileri çıkarılırken giriş, çıkış gerilim ve akımlarının değiştirilmesinde ve benzeri değişken direnç gerektiren pek çok işlemde kullanılır

    Potansiyometreler
    Potansiyometreler üç uçlu ayarlı orta uç, direnç üzerinde gezinebilir



    Potansiyometreler,direnç değerinin değiştirilmesi yoluyla gerilim bölme, diğer bir deyimle çıkış gerilimini ayarlama işlemini yapar.

    Potansiyometre Çeşitleri:
    Potansiyometreler aşağıdaki üç grup altında toplanabilir.
    Karbon Potansiyometreler
    Telli Potansiyometreler
    Vidalı Potansiyometreler

    Karbon Potansiyometreler
    Karbon potansiyometreler, mil kumandalı veya bir kez ön ayar yapılıp, bırakılacak şekilde üretilmektedir. Ayar için tornavida kullanılır. Bu türdeki potansiyometreye "Trimmer potansiyometre" (Trimpot) denmektedir



    A: Lineer potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim
    B: Logaritmik potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim

    Şekil 1.10 'da gösterilmiş olduğu gibi karbon potansiyometreler. Lineer (doğrusal) veya logaritmik (eğrisel) gerilim ayarı yapacak şekilde üretilir.

    Şeklin köşesinde karakteristik eğrileri çıkarılan potansiyometre görülmektedir.

    Yatay koordinat ekseni, potansiyometre fırçasının "a" ucuna göre dönüş açısını, gösteriyor.

    Düşey koordinat ekseni ise, a-s uçlarından alınan Vas geriliminin , a-e uçları arasındaki Vae gerilimine oranını (Vas/Vae) göstermektedir.

    Aynı şeyleri direnç değerleri üzerinde de söylemek mümkündür.

    Şekilde, noktalı olarak çizilmiş olan A doğrusu, lineer potansiyometreye, B eğrisi ise logaritmik potansiyometreye aittir.

    Potansiyometre fırçası "a" ucunda iken Vas çıkış gerilimi sıfır 'dır.

    Fırçanın 90° döndürülmüş olduğunu kabul edelim:
    Potansiyometre lineer ise; Vas = 32/100*Vae = 0,32Vae olur.
    Potansiyometre logaritmik ise; Vas = 8/100*Vae = 0,08Vae olur.
    Yükselteçlerde volüm ve ton kontrolünde logaritmik potansiyometrelerin kullanılması uygun olur.

    Dirençlerin hangi türden olduğunun anlaşılmasını sağlamak için, omaj değerinden sonra "lin" veya "log" kelimeleri yazılır.

    Telli Potansiyometreler
    Telli potansiyometreler, bir yalıtkan çember üzerine sarılan teller ile bağlantı kuran fırça düzeninden oluşmaktadır.bu tür potansiyometrelerin üzeri genellikle açıktır. Tel olarak Nikel-Krom veya başka rezistans telleri kullanılır.

    Vidalı Potansiyometreler

    Vidalı potansiyometrede, sonsuz vida ile oluşturulan direnci taramaktadır. Üzerinde hareket eden bir fırça, kalın film (Cermet) yöntemiyle oluşturulan direnci taramaktadır. Fırça potansiyometrenin orta ayağına bağlıdır. Böylece orta ayak üzerinden istenilen değerde ve çok hassas ayarlanabilen bir çıkış alınabilmektedir.

    Potansiyometrelerin başlıca kullanım alanları:
    Potansiyometreler elektronikte başlıca üç amaç için kullanılırlar;

    Ön ayar için
    Genel amaçlı kontrol için
    İnce ayarlı kontrol için
    Kondansatörler
    Önbilgiler:
    Kondansatör, DC akımı geçirmeyip, AC akımı geçiren devre elemanıdır.

    Kondansatörün Yapısı:
    Kondansatör şekil 1.6 'da görüldüğü gibi, iki iletken plaka arasına yalıtkan bir maddenin yerleştirilmesi veya hiç bir yalıtkan kullanılmaksızın hava aralığı bırakılması ile oluşturulur. Kondansatörler yalıtkan maddenin cinsine göre adlandırılır.

    Kondansatörün sembolü:
    Değişik yapılı kondansatörlere göre, kondansatör sembollerinde bazı küçük değişiklikler vardır





    Kondansatörün Çalışma Prensibi:
    Kondansatörün bir DC kaynağına bağlanması ve şarj edilmesi:
    Şekil 1.17(a) 'da görüldüğü gibi kondansatör bir DC kaynağına bağlanırsa, devreden Şekil 1.17(b) 'de görüldüğü gibi, geçici olarak ve gittikçe azalan IC gibi bir akım akar. IC akımının değişimini gösteren eğriye kondansatör zaman diyagramı denir.

    Akımın kesilmesinden sonra kondansatörün plakaları arasında, kaynağın Vk gerilimine eşit bir VC gerilimi oluşur.

    Bu olaya, kondansatörün şarj edilmesi, kondansatöre de şarjlı kondansatör denir.

    "Şarj" kelimesinin Türkçe karşılığı "yükleme" yada "doldurma" dır.







    Kondansatör Devresinden Akım Nasıl Akmalıdır?
    Şekil 1.17(a)' daki devrede, S anahtarı kapatıldığında aynı anda kondansatör plakasındaki elektronlar, kaynağın pozitif kutbu tarafından çekilir, kaynağın negatif kutbundan çıkan elektronlar, kondansatöre doğru akmaya başlar. Bu akma işlemi, kondnsatörün plakası daha fazla elektron veremez hale gelinceye kadar devam eder.

    Bu elektron hareketinden dolayı devreden bir IC akımı geçer. IC akımının yönü elektron hareketinin tersi yönündedir.

    Devreden geçen IC akımı, bir DC ampermetresi ile gözlenebilir. S anahtarı kapanınca ampermetre ibresi önce büyük bir sapma gösterir. Sonra da, ibre yavaş yavaş sıfıra gelir. Bu durum devreden herhangi bir akım geçmediğini gösterir. IC akımına şarj akımı denir.

    Devre akımının kesilmesinden sonra yukarıda da belirtildiği gibi kondansatör plakaları arasında VC=Vk oluşur.

    VC gerilimine şarj gerilimi denir.

    VC geriliminin kontrolü bir DC voltmetre ile de yapılabilir. Voltmetrenin "+" ucu, kondansatörün, kaynağın pozitif kutbuna bağlı olan plakasına, "-" ucu da diğer plakaya dokundurulursa VC değerinin kaç volt olduğu okunabilir. Eğer voltmetrenin uçları yukarıda anlatılanın tersi yönde bağlanırsa voltmetrenin ibresi ters yönde sapar.

    Kondansatörde Yük, Enerji ve Kapasite;
    Şarj işlemi sonunda kondansatör, Q elektrik yüküyle yüklenmiş olur ve bir EC enerjisi kazanır.

    Kondansatörün yüklenebilme özelliğine kapasite (sığa) denir. C ile gösterilir.

    Q, EC, C ve uygulanan V gerilimi arsında şu bağlantı vardır.

    Q=C.V EC=CV2/2

    Q: Coulomb (kulomb)
    V: Volt
    C: Farad (F)
    EC: Joule (Jul)
    Yukarıdaki bağlantıdan da anlaşıldığı gibi, C kapasitesi ve uygulanan V gerilimi ne kadar büyük ise Q elektrik yükü ve buna bağlı olarak devreden akan IC akımı da o kadar büyük olur.

    Kondansatörün kapasite formülü:
    C = ε0.εr.(A/d)

    ε0: (Epsilon 0): Boşluğun dielektrik katsayısı (ε0=8.854.10-12)

    εr: (Epsilon r): Plakalar arsında kullanılan yalıtkan maddenin İZAFİ1 dielektrik (yalıtkanlık) sabiti.(Tablo 1.6)

    A: Plaka alanı
    d: Plakalar arası uzaklık
    A ve d değerleri METRİK sistemde (MKS) ifade edilirse, yani, "A" alanı (m) ve "d" uzaklığı, metre (m2) cinsinden yazılırsa, C' nin değeri FARAD olarak çıkar.

    Örneğin:
    Kare şeklindeki plakasının her bir kenarı 3 cm ve plakalar arası 2 mm olan, hava aralıklı kondansatörün kapasitesini hesaplayalım.

    A ve d değerleri MKS' de şöyle yazılacaktır:
    A=0,03*0,03=0,0009m2 = 9.10-4 m2

    d=2mm=2.10-3m ε0 = 8,854.10-12

    Hava için εr=1 olup, değerler yerlerine konulursa:

    C=8,854.10-12.4,5.10-1=39,843.10-13 F=3,9PF (Piko Farad)1 olur.

    NOT:
    1 İZAFİ kelimesi, yalıtkan maddenin yalıtkanlık özelliğinin boşluğunkinden olan farkını göstermesi nedeniyle kullanılmaktadır. İzafinin, öz türkçesi, "göreceli" dir.

    AC Devrede Kondansatör:
    Yukarıda DC devrede açıklanan akım olayı, AC devrede iki yönlü olarak tekrarlanır. Dolayısıyla da, AC devredeki kondansatör, akım akışına karşı bir engel teşkil etmemektedir. Ancak bir direnç gösterir.

    Kondansatörün gösterdiği dirence kapasitif reaktans denir.

    Kapasitif reaktans, XC ile gösterilir. Birimi Ohm dır

    XC = (1 / ω C ) = (1 / 2 π f C ) 'Ohm olarak hesaplanır.

    XC = Kapasitif reaktans
    ω = Açısal hız (Omega)
    f = Frekans (Hz)
    C = Kapasite (Farad)
    Yukarıdaki bağlantıdan da anlaşıldığı gibi, kondansatörün XC kapasitif reaktansı; C kapasitesi ve f frekansı ile ters orantılıdır. Yani kondansatörün kapasitesi ve çalışma frekansı arttıkça kapasitif reaktansı, diğer bir deyimle direnci azalır.
    Sabit Kondansatörler
    Sabit kondansatörler kapasitif değeri değişmeyen kondansatörlerdir.

    Yapısı ve Çeşitleri:
    Kondansatörler, yalıtkan maddesine göre adlandırılmaktadırlar.

    Sabit kondansatörler aşağıdaki gibi gruplandırılır:
    Kağıtlı Kondansatör
    Plastik Film Kondansatör
    Mikalı Kondansatör
    Seramik Kondansatör
    Elektrolitik Kondansatör

    Kağıtlı Kondansatör
    Kondansatörlerin kapasitesini arttırmak için levha yüzeylerinin büyük ve levhalar arasında bulunan yalıtkan madde kalınlığının az olması gerekir.
    Bu şartları gerçekleştirirken de kondansatörün boyutunun mümkün olduğunca küçük olması istenir.
    Bu bakımdan en uygun kondansatörler kağıtlı kondansatörlerdir.
    Çok yaygın bir kullanım alanı vardır.
    bir kağıt, bir folyo ve yine bir kağıt bir folyo gelecek şekilde üst üste konur. Sonra da bu şerit grubu silindir şeklinde sarılır.

    Bağlantı uçları (elektrotlar) aliminyum folyolara lehimlenir.

    Oluşturulan silindir, izole edilmiş olan metal bir gövdeye konarak ağzı mumla kapatılır. Yada üzeri reçine veya lak ile kaplanır

    Plastik Film Kondansatör
    Plastik film kondansatörlerde kağıt yerine plastik bir madde kullanılmaktadır.
    Bu plastik maddeler:
    Polistren, poliyester, polipropilen olabilmektedir.

    Hassas kapasiteli olarak üretimi yapılabilmektedir. Yaygın olarak filtre devrelerin de kullanılır.

    Üretim şekli kağıt kondansatörlerin aynısıdır.

    Mikalı Kondansatör
    Mika, "εr" yalıtkanlık sabiti çok yüksek olan ve çok az kayıplı bir elemandır. Bu özelliklerinden dolayı da, yüksek frekans devrelerinde kullanılmaya uygundur.
    Mika tabiatta 0.025 mm 'ye kadar ince tabakalar halinde bulunur. Kondansatör üretiminde de bu mikalardan yararlanılır.
    İki tür mikalı kondansatör vardır:
    Gümüş kapalnmış mikalı kondansatör.
    Aliminyum folyolu kaplanmış mikalı kondansatör.
    Gümüş Kaplanmış Mikalı Kondansatör:
    Bu tür kondansatörlerde mikanın iki yüzüne gümüş üskürtülmektedir. Oluşturulan kondansatöre dış bağlantı elektrotları lehimlenerek mum veya reçine gövde içerisine yerleştirilir.
    Şekil.1.20 'de değişikı boydaki mikalı kondansatörler gösterilmektedir.

    Alüminyum Folyo Kaplanmış Mikalı Kondansatör:
    Gümüş kaplama çok ince olduğundan, bu şekilde üretilen kondansatör büyük akımlara dayanamamaktadır. Büyük akımlı devreler için, mika üzerine alüminyum folyo kaplanan kondansatörler üretilmektedir.
    Mikalı kondansatör ayarlı (trimmer) olarak ta üretilmektedir

    Seramik Kondansatör
    Seramiğin yalıtkanlık sabiti çok büyüktür. Bu nedenle, küçük hacimli büyük kapasiteli seramik kodansatörler üretilebilmektedir.
    Ancak, seramik kondansatörlerin kapasitesi, sıcaklık, frekans ve gerilim ile %20 'ye kadar değiştiğinden, sabit kapasite gerektiren çalışmalarda kullanılamaz. Fakat, frekens hassasiyetinin önemli olmadığı kuplaj, dekuplaj kondansatörü olarak ve sıcak ortamlarda kullanılır
    Elektrolitik Kondansatörler
    Elektrolitik kondansatörler büyük kapasiteli kondansatörlerdir.
    Yaygın bir kullanım alananı vardır. Özellikle, doğrultucu filtre devrelerinde, gerilim çoklayıcılarda, ses, frekens yükselteçlerinde, kuplaj ve dekuplaj devrelerinde, zamanlama devrelerinde yararlanılmaktadır.

    İki tür elektrolitik kondansatör vardır:
    Aliminyum plakalı
    Tantalyum (tantalıum) plakalı
    Alüminyum Plakalı Elektrolitik Kondansatör
    Aliminyum plakalı elektrolitik kondansatörün yapısı verilmiştir.
    Şekilde görüldüğü gibi kondansatör yapısı şöyledir:

    Birinin yüzü okside edilmiş ve iki elektrot bağlanmış olan şerit şeklindekiiki aliminyum plaka
    Plakaların arasında elektrolitik emdirilmiş kağıt
    Bunlar silindir şeklinde sarılarak kondansatör oluşturulmaktadır. Oksit tabakası yalıtkan olduğundan plakalar arası yalıtkanlığı sağlamaktadır.

    Aliminyum oksitli plakaya bağlı elektrot pozitif (+), aliminyum plakaya bağlı elektrot da negatif (-) olarak adlandırılır.

    Devreye bağlantı da "+" elektrot, devrenin pozitif tarafına, "-" elektrotta negatif tarafına bağlanmalıdır. Ters bağlantıda anot üzerindeki oksit tabakası kalkar ve geçen akımla elektrolitik kimyasal reaksiyona uğrar ve ısınıp şişerek kondansatörü patlatır.
    Kağıda emdirilmiş olan elektrolitik, iletken bir madde olup, gövdesi oksit tabakasının zamanla ve küçük değerli aşırı gerilimlerde bozulmasını önlemektedir.

    Tantalyumlu Elektrolitik Kondansatör
    Bu tür kondansatörde de anot, oksit kaplı tantalyum şerit ve katot da yalnızca tantalyumdur. Yapımı Aliminyum elektrotlu kondansatör ile aynıdır.

    Farkı: Tantalyum oksidin yalıtkanlık sabiti daha büyüktür.

    Elektrolitik kondansatörlerin avantajları ve dezavantajları:
    Avantajları:
    Hacmi küçük, kapasitesi büyüktür. Maliyeti düşüktür.

    Dezavantajları:
    Kaçak akımı büyüktür.Ters bağlantı halinde yanar

    1ppm =10-6 kapasite birimidir.
    Örneğin 300ppm/°C 'nin anlamı; her sıcaklık derecesi altında, kapasite 300*10-6F artmaktadır.
    "+"ppm = Sıcaklık arttıkça kapasite de artıyor anlamındadır.
    "-"ppm = Sıcaklık arttıkça kapasite de küçülüyor anlamındadır.
    Tan= RS/XC kayıp sabitidir. Rs plakalar arası yalıtkandaki enerji kaybını sembolize etmektedir. Kondansatöre seri bağlı bir RS direnci varmış gibi düşünülür. RS ve dolayısıyla da "tan" küçük olursa kondansatör o kadar kaliteli demektir.


    Ayarlı Kondansatörler
    Ayarlı Kondansatörler, kapasitif değerleri değişik yöntemler ile değiştirilebilen kondansatörlerdir.Kullanılma yerine göre değişik yapıda ve çeşitli boyutlarda üretilmektedirler. üç şekilde de sembolize edilebilir.



    Çeşitleri:
    Ayarlı kondansatörler üç gruba ayrılır:
    Büyük boy değişken kondansatörler (Varyabl kondansatör) Küçük boyutlu değişken kondansatörler (Trimer) Değişken kapasiteli diyotlar (Varaktör)
    Büyük Boy Ayarlı (Varyabl) Kondansatörler
    Bu gruba giren kondansatörler, İngilizce adı ile varyabl (variable) olarakta anılmaktadır. "Varyabl" kelimesinin Türkçe karşılığı "değişken" kelimesidir. Varyabl kondansatörler paralel bağlı çoklu kondansatörden oluşmaktadır. Bu kondansatörlerin birer plakası sabit olup, diğer plakaları ve bir mil ile döndürülebilmektedir. Böylece kondansatörlerin kapasiteleri istenildiği gibi değiştirilebilmektedir. Hareketli plakalar sabit plakalardan uzaklaştıkça, karşılıklı gelen yüzeyler azalacağından kapasitede küçülecektir. Hareketli plakalara rotor, sabit plakalara stator denmektedir.
    Plakalar genelde alüminyum (Al) veya özel amaçlar için gümüş kaplı bakırdır. Plakalar arasında yalıtkan madde olarak genellikle hava vardır. Bazı özel hallerde, mika plastik ve seramikte kullanılmaktaradır. Veya vakumlu (havasız) yapılmaktadır. Havalı ve yalıtkanlı kondansatörlerde bir miktar kaçak (leakage) akımı vardır. Vakumlu olanlarda hiç kaçak yoktur. Vakumlu kondansatörlerde; çalışma gerilimi 50 KV 'a ve frekensı 1000 MHz 'e kadar çıkabilmektedir. Kapasitif değeri ise 50-250 pF arasında değişir. Havalılarda ise kapasite 400pF 'a kadar çıkabilmektedir. Varyabl kondansatörler ile büyük kapasitelere ulaşılamamakla beraber, yukarıda belirtildiği gibi çok büyük gerilimlerle ve frekenslar da çalışılabilmektedir. Bazı uygulamalardai aynı gövdede iki varyabl kondansatör kullanılır. Bunlardan birinin rotoru, statordan uzaklaştırılırken diğerinin rotoru ters bir çalışma şekli ile statoruna gelır

    Varyabl kondansatörün kullanılma alanları:

    Radyo alıcıları (plakaları çok yakın ve küçüktür).
    Radyo vericileri
    Büyük güçlü ve yüksek frekans üreticileri
    (plakalar arası 2,5 cm 'dir)

    Küçük Boy Ayarlı Kondansatörler (Trimerler)
    Küçük boy ayarlı kondansatörler, trimer (Trimmer), peddir (Padder) gibi değişik isimlerle anılmaktadır. Hassas kapasite ayarı için kullanılırlar ve bu ayar tornavida ile yapılır. Bu nedenle, bunlara ayarlı kondansatör de denilir. Değişik tipleri vardır. En yaygın tipi yan yüzünde vida bulunan karesel yapıda olanlarıdır. Bu türde kare şeklindeki iki alüminyum plaka arasında mika veya plastik yalıtkan vardır. Vida bir tornavida yardımı ile sıkılınca plakalar birbirine doğru yaklaşır ve C:eo.er.A/d bağıntısı gereğince "d" aralığı kısaldığı için kapasite (C) büyür.

    Ayrıca silindirik veya varyabl tipinde olanları da vardır. Silindiriklerde ortadaki iletken vida bir yalıtkan içerisinde hareket etmekte ve bir plaka görevi yapmaktadır. İçe doğru vidalama yapıldıkça kapasitif değer büyümektedir.

    Trimerler, 100-600 V gerilimde çalışabilmekte ve kapasiteleri çok küçük değerler ile 1000 pF arasıda değişmektedir

    Değişken Kapasiteli Diyotlar (Varaktör)
    Jonksiyon diyotlara ters gerilim uygulandığında bir kondansatör gibi çalışmaktadır. Uygulanan gerilime göre kapasitif değer değişir.
    Uygulanan gerilim büyüdükçe kapasitif değeri küçülür.

    Gerilime bağlı kapasite değişikliği nedeniyle VARAKTÖR veya VARİKAP adı verilmiştir.



    Kısaca Benzer Konulara da Bakmalısın

  2. Elektronik devre elemanları isimleri
  3. Elektronik devre elemanları ve görevleri
  4. Elektronik Devre Elemanlarının Sembolleri
  5. Elektronik Devre Şemaları Arşivi
  6. Elektronik-Devre Simülasyon Programı
  7. Paylaş Facebook Twitter Google


  8. Sponsorlu Bağlantılar

 

 

<b>Yorum Yaparak Bu Konunun Geliştirilmesine Yardımcı Olabilirsin</b> Yorum Yaparak Bu Konunun Geliştirilmesine Yardımcı Olabilirsin


:

Powered by vBulletin® Version 4.2.5
Copyright ©2000 - 2018, Jelsoft Enterprises Ltd.
mektup örnekleri